تعریف سازمان بهداشت جهانی از طب سنتی

طب سنتی:

طب سنتی سابقه‌ای طولانی دارد. طب سنتی مجموعه‌ای از دانش، مهارت و شیوه‌های مبتنی بر نظریه‌ها، باورها و تجارب بومی قابل‌ شرح در فرهنگ‌های مختلف است که چه قابل توضیح باشد و چه نباشد، به منظور حفظ سلامتی و همچنین در پیشگیری، تشخیص، بهبود و یا درمان بیماری‌های جسمی و روانی مورد به کار گرفته می‌شود.  

تعریف کنوانسیون پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس از میراث فرهنگی ناملموس

در چهارچوب اهدافی که این کنوانسیون دنبال می‌کند،

1- «میراث فرهنگی ناملموس» به‌معنای کنش‌ها، بازنمایی‌ها، بیان‌ها، دانش، مهارت‌ها – همچنین ابزار، اشیاء، مصنوعات، و فضاهای فرهنگی مرتبط با آن‌ها – است که جوامع، گروه‌ها، و، در مواردی، افراد آن‌ها را بخشی از میراث فرهنگی خود می‌دانند. این میراث فرهنگی ناملموس، که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌گردد، به‌طور پیوسته توسط این جوامع و گروه‌ها در پاسخ به محیط، در تعاملی که با طبیعت دارند، و در واکنش به پیشینه‌شان، بازآفریده می‌شود و بدینسان احترام به تنوع فرهنگی و خلاقیت انسانی را ترویج می‌دهد. در چهارچوب اهداف کنوانسیون حاضر، توجّه صرفاً به آن میراث فرهنگی ناملموسی معطوف خواهد بود که با ابزارهای قانونی بین‌المللی موجود در زمینهٔ حقوق بشر، با الزامات مبحث احترام متقابل میان اجتماعات، گروه‌ها، و افراد، و با توسعه‌ی پایدار سازگار باشد.

2- «میراث فرهنگی ناملموس»، به‌نحوی که در بند 1 بالا تعریف گردید، از جمله در دامنه‌های زیر متجلّی می‌گردد:

(الف) سنّت‌ها و بیان‌های شفاهی، مشتمل بر زبان به عنوان محملی برای میراث فرهنگی ناملموس؛

(ب) هنرهای اجرایی؛

(ج) کنش‌های اجتماعی، آیین‌ها، و رویدادهای جشنی؛

(د) دانش و کنش‌هایی که به طبیعت و جهان معطوف‌اند؛

(ه) صنعت‌گری سنتی.

  • پرداختن به زیرساخت‌های مطالعات نظری درباره طب سنتی رویكرد این محور است. اینكه طب سنتی شامل چه مفاهیم نظری می‌باشد؟ آیا به اندازه كافی درباره این مفهوم از نظر مفاهیم نظری بحث شده است یا نه؟ چهارچوب‌های طب سنتی چه هستند و بر این اساس، چگونه از دیگر مفاهیم مربوط به پزشكی جدا می‌شوند؟ كوشش‌هایی كه برای جمع آوری اصطلاحات و واژگان تخصصی طب سنتی انجام شده یا باید انجام شود؟ و استفاده‌هایی كه از این واژگان می توان برای گسترش داده‌های مربوط به طب سنتی می‌توان كرد.
  •  
  • داروها در هر مكتب طب سنتی سه منشاء دارند. داروهای گیاهی، داروهای كانی (معدنی) و داروهای جانوری. این بحث كه با استفاده از هر یك از این منشاءها، یا با در هم آمیختن موادی از هر كدام از این منشاء‌ها با همدیگر چه داروهایی ساخته می شود، این داروها برای درمان چه بیاری‌هایی به كار می‌شوند و در جریان ساخت این داروها چه فرایند یا ابزاری به كار گرفته می‌شود و اینكه فرایند داروسازی در طب سنتی با چه شرایطی و در چه مراحلی صورت می‌گیرد، در این محور مورد توجه بوده است.
  •  
  • در همه مكاتب طب سنتی درمان فقط به وسیله دارو صورت نمی‌گیرد، بلكه انواع درمان‌های مادی و معنوی برای درمان فرد بیمار به كار گرفته می‌شوند. در این محور فرایند‌های مختلف درمان فرد بیمار در طب سنتی (از جمله داغ درمانی، خال كوبی شكسته بندی و…..) كه ماهیتی غیر از خوردن دارو دارند مورد توجه قرار گرفته‌اند.
  • بر اساس طب سنتی، بیماری‌ها چگونه شناخته می‌شوند؟ بدیهی است تا موقعی كه بیماری شناخته نشود نمی‌توان برای آن درمانی جست. همچنین، قابل توجه است كه چگونگی تشخیص بیماری‌ها خود فرایندی است كه مهارت‌های مهمی را در طب سنتی می‌طلبد. بعضی داروها فقط به عضوی خاص می‌پردازند. اما بیماری‌های دیگر تمامی بدن انسان را درگیر خود می‌سازند. راهكارهای مختلف تشخیص بیماری‌ها، رده‌بندی بیماری‌ها و راهكارهای اندیشیده در مكتب‌های طب سنتی برای طبقه‌بندی بیماری‌ها در این محور مورد توجه بوده است.
  • در مكاتب طب سنتی (همچون دیگر روش‌های پزشكی) مجموعه ابزارهایی برای درمان افراد بیمار به كار گرفته می‌شوند. این مجموعه ابزار از جمله شامل انواع وسایل شكسته بندی، دندان‌پزشكی، انواع وسایل مربوط به آئین‌های شفا و مواردی از این دست می‌باشند كه در این محور پرداختن به آنها، معرفی آنها و تببین ساز و كار آنها مورد توجه قرار گرفته است.

محورهای همایش :

طب سنتی و دانش سنتی
طب سنتی و تنوع فرهنگی و نقش اجتماعی
طب سنتی، تنوع زیستی و اقلیمی

1. طب سنتی و دانش سنتی

  • پرداختن به زیرساخت‌های مطالعات نظری درباره طب سنتی رویكرد این محور است. اینكه طب سنتی شامل چه مفاهیم نظری می‌باشد؟ آیا به اندازه كافی درباره این مفهوم از نظر مفاهیم نظری بحث شده است یا نه؟ چهارچوب‌های طب سنتی چه هستند و بر این اساس، چگونه از دیگر مفاهیم مربوط به پزشكی جدا می‌شوند؟ كوشش‌هایی كه برای جمع آوری اصطلاحات و واژگان تخصصی طب سنتی انجام شده یا باید انجام شود؟ و استفاده‌هایی كه از این واژگان می توان برای گسترش داده‌های مربوط به طب سنتی می‌توان كرد.
  •  
  • داروها در هر مكتب طب سنتی سه منشاء دارند. داروهای گیاهی، داروهای كانی (معدنی) و داروهای جانوری. این بحث كه با استفاده از هر یك از این منشاءها، یا با در هم آمیختن موادی از هر كدام از این منشاء‌ها با همدیگر چه داروهایی ساخته می شود، این داروها برای درمان چه بیاری‌هایی به كار می‌شوند و در جریان ساخت این داروها چه فرایند یا ابزاری به كار گرفته می‌شود و اینكه فرایند داروسازی در طب سنتی با چه شرایطی و در چه مراحلی صورت می‌گیرد، در این محور مورد توجه بوده است.
  •  
  • در همه مكاتب طب سنتی درمان فقط به وسیله دارو صورت نمی‌گیرد، بلكه انواع درمان‌های مادی و معنوی برای درمان فرد بیمار به كار گرفته می‌شوند. در این محور فرایند‌های مختلف درمان فرد بیمار در طب سنتی (از جمله داغ درمانی، خال كوبی شكسته بندی و…..) كه ماهیتی غیر از خوردن دارو دارند مورد توجه قرار گرفته‌اند.
  • بر اساس طب سنتی، بیماری‌ها چگونه شناخته می‌شوند؟ بدیهی است تا موقعی كه بیماری شناخته نشود نمی‌توان برای آن درمانی جست. همچنین، قابل توجه است كه چگونگی تشخیص بیماری‌ها خود فرایندی است كه مهارت‌های مهمی را در طب سنتی می‌طلبد. بعضی داروها فقط به عضوی خاص می‌پردازند. اما بیماری‌های دیگر تمامی بدن انسان را درگیر خود می‌سازند. راهكارهای مختلف تشخیص بیماری‌ها، رده‌بندی بیماری‌ها و راهكارهای اندیشیده در مكتب‌های طب سنتی برای طبقه‌بندی بیماری‌ها در این محور مورد توجه بوده است.
  • در مكاتب طب سنتی (همچون دیگر روش‌های پزشكی) مجموعه ابزارهایی برای درمان افراد بیمار به كار گرفته می‌شوند. این مجموعه ابزار از جمله شامل انواع وسایل شكسته بندی، دندان‌پزشكی، انواع وسایل مربوط به آئین‌های شفا و مواردی از این دست می‌باشند كه در این محور پرداختن به آنها، معرفی آنها و تببین ساز و كار آنها مورد توجه قرار گرفته است.

2. طب سنتی و تنوع فرهنگی و نقش اجتماعی

  • در هر مكتب طب سنتی مجموعه‌ای از باورها، آیین‌ها، رفتارها و مجموعه دلایلی وجود دارد كه به منزله اجزاء سازنده آن مكتب به شمار می‌آیند. معرفی و سرشماری این رفتارها و باورها در مكاتب مختلف طب سنتی مورد نظر این محور بوده است.
  • یكی از روش‌های درمان در هر مكتب سنتی مجوعه رفتارهای خاصی است كه در یك كنش اجتماعی خاص كه با آداب و رفتارهایی همراه است انجام می‌شود. در مكتب طب سنتی ایران از جمله این آیین‌های شفا می‌توان از زار و پیر شالیار یاد كرد. آیین‌های شفا از جمله مهمترین رویكردهای غیردارویی شفای بیماران به شمار می‌آید كه واجد اهمیت بسیاری در هر مكتب طب سنتی می‌باشد. معرفی، سرشماری و مستندسازی این آیین‌ها در این محور مورد توجه قرار گرفته است.
  • درمانگران به نوعی كنشگران اصلی هر مكتب طب سنتی به شمار می‌آیند كه فرآیند درمان در هر مكتب طب سنتی توسط آنان انجام می گیرد. در مكتب طب سنتی ایران از جمله این درمانگران خواجه‌ها، پیرها، ایشان‌ها، مامازارها و بابازارها را می‌توان نام برد. معرفی و سرشماری این درمانگران و بررسی فرایندی كه برای درمان بیماری‌ها انجام می‌دهند مورد توجه این محور بوده است.
  • در زندگی اجتماعی انسان‌ها و برگرفته از مكاتب مختلف طب سنتی حاضر در هر جامعه انسانی مجموعه باورها، احكام زندگی فردی و اجتماعی، بایدها و نبایدهای زندگی روزمره و مواردی از این دست وجود دارد كه توجه به آنها و انجام یا دوری از انجام آنها ضامن حفظ تندرستی افراد است. معرفی و تحلیل این امور زندگی اجتماعی مورد توجه این محور بوده است.
  • امروزه در جوامع و كشورهای متعدد استفاده از طب سنتی به عنوان یكی از روش های حفظ تندرستی و درمان بیماری ها مورد توجه قرار گرفته و سازمان بهداشت جهانی نیز استفاده از این روش را با عنایت به اصل دموكراسی بیماران برای معالجه به انواع پزشكان و نیز با هدف پایین بردن هزینه های ملی درمان كشورها مورد تشویق قرار داده است. اما آیا استفاده از این مكاتب درمانی، با اعتماد مردم همراه بوده است؟ آیا طبیبان سنتی توانسته اند اعتماد مردم را كسب كنند؟ یا اینكه باعث از دست دادن اعتماد مردم شده اند؟ در این محور این موضوع مورد توجه قرار گرفته است.
  • استفاده از طب سنتی در هر جامعه فقط محدود به درمان و بازگشت تندرستی به فرد بیمار نیست. در هر مكتب طب سنتی مجموعه رفتارها و كاركردهایی وجود دارد كه هدف آن افراد سالم جامعه و كنش آن نیز، فقط تندرستی یا توجه به آداب و شعائر خاص افراد سالم جامعه است. در بسیاری از جوامع فرایند زایمان زنان باردار توسط درمانگران طب سنتی (كه در ایران عموما قابله یا ماما نامیده می‌شوند) صورت می‌گیرد. معرفی و سرشماری این رویكردهای سلامت نگر طب سنتی مورد توجه این محور بوده است.
  • با ورود علوم نوین به جوامع مختلف و البته دگرگونی در وضع و سطوح زندگی مردم، وضع طب سنتی در جوامع مختلف از نظر وجود یا میزان دسترسی مردم به آن دچار تغییر فراوان شده است. آیا جوامعی را می توان یافت كه مكتب طب سنتی آنان در پرتوی ایجاد شرایط جدید زندگی مردم كاملا از بین رفته باشد؟ توجه به میزان باقی ماندن درمانگران و مكتب طب سنتی در جوامع مختلف مورد توجه این محور است.
  • طب سنتی هر جامعه از نظر مخاطبان آن نیز قابل دسته بندی است. علاوه به تمام بزرگسالان (اعم از مرد یا زن) كه به عنوان بیمار مخاطب این طب هستند، كودكان و زنان به خاطر مبتلا شدن به بیماری‌های خاص خود، از جمله مخاطبان خاص طب سنتی به شمار می آیند. معرفی رویكردهای هر مكتب طب سنتی به این افراد (كودكان و زنان)، معرفی بیماری‌های مختص آنان و روش مكاتب مختلف طب سنتی برای درمان این بیماری ها مورد توجه این محور بوده است.
  • گذشته از اینكه طب سنتی را از نظر تنوع سن و جنس بیماران را می‌توان دسته بندی كرد، گروهی از مردم به خاطر مشاغل خاص خود دچار بیماری‌هایی می‌شده‌اند . آیا در مكاتب مختلف طب سنتی راهكاری برای درمان بیماری‌های ویژه این مشاغل (چون مقنیان، ملاحان و قالیبافان) وجود داشته است؟ معرفی این بیماری‌های مشاغل خاص و راهكارهای درمان آنها به وسیله طب سنتی مورد توجه این محور بوده است.
  • در هر مكتب طب سنتی خاص مجموعه ای از ذكرها، تعویذها، حرزها، و جملات قصار وجود دارد كه در فرایند درمان افراد یا برای حفظ تندرستی آنان مورد استفاده قرار میگیرند. از دیگر سو، موضوع آداب و شعائر طب سنتی هر جامعه كما بیش وارد ادبیات عموما شفاهی آن جامعه نیز می‌شده است. جمع آوری این ذکرها، تعویذها، حرزها، جملات قصار و ادبیات شفاهی (از جمله ضرب المثل‌های مرتبط با طب سنتی)، مستندسازی آنها و تبیین مفهومی آنها مورد توجه این محور بوده است.
  • اگرچه یكی از مهمترین عناصر بیمارساز در هر جامعه مجموعه كردارها و رفتارهای انسان (شامل خوردن، آشامیدن، حوادث و مواردی از این دست) می باشد، اما در مقابل، در هر مكتب طب سنتی مجموعه ای از عوامل وعناصر وجود دارد كه همواره در پیرامون انسان وجود دارند و حفظ سلامتی مردم ( از نظر آن مكتب طب سنتی) دوری جستن از این عوامل است. مكانهای آسیب رسان و زمان های بیمار ساز ( شامل ساعات روز، روزهای هفته، روزهای ماه و مانند آن) از جمله این عناصر آسیب‌رسان به شمار می‌آیند. معرفی و سرشماری این عناصر و مستندسازی آنها مورد توجه این محور بوده است.

3. طب سنتی، تنوع زیستی و اقلیمی

  • اقلیم جغرافیایی و روی‌هم‌رفته جغرافیای هر منطقه بوجود آورنده عواملی است كه این عوامل هم منشاء بیماری، و هم منشاء تولید داروی درمان بیماری‌ها به شمار می‌آیند. بررسی این بیماری‌ساز و نیز بررسی عناصر جغرافیایی اثر گذار بر تولید دارو در هر اقلیم مورد توجه این محور می‌باشد.
  •  
  • هر محیط انسانی و جامعه‌ای از افراد كه تحت تاثیر جغرافیا، فرهنگ، تمدن یا قومیت خاص گرد هم زندگی می‌كنند در طول زمان سازنده اركان تمدنی آن محیط و اجتماع است و بر این اساس، در طول زمان مكتب های طب سنتی متعددی (ولو در یك محدوده مرزی معین) پدید آمده است. معرفی و سرشماری این مكتب‌ها و رو‌یهم ‌رفته تأثیر محیط انسانی بر پیدایی مكاتب مختلف طب سنتی مورد توجه این محور بوده است.
  •  
  • با توجه به آنكه اقلیم و عناصر جغرافیایی در دو زمینه بروز بیماری‌ها و نیز امكان وجود با تولید داروها تأثیرهای متفاوتی دارند، انسان‌های ساكن در این اقلیم‌ها و مناطق جغرافیایی نیز تحت تأثیر این عوامل اقلیمی و جغرافیایی مكاتب گوناگونی از طب سنتی را در طول زمان پدید خواهند آورد. مجموعه رفتارها، كنش‌های درمانی، استفاده از داروهای وابسته به اقلیم و رویهم رفته وضع طب سنتی مناطق مختلف ( كه طب سنتی اقوام مختلف را پدید می‌آورد)، معرفی این مكاتب قومی مختلف طب سنتی و اجزای سازنده آنها مورد توجه این محور بوده است.